วันที่ 30 มิถุนายน 2569 นายสุมน ห้อยมาลา นักวิชาการเกษตร ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว และนายธเนตร ศรีสุข นักวิชาการเกษตร สำนักส่งเสริมและฝึกอบรม กำแพงแสน เข้าพบนายกฤษณะ พินิจ รองผู้ว่าราชการจังหวัดลำปาง พร้อมคณะผู้บริหารจังหวัดลำปาง เพื่อชี้แจงและหารือแนวทางการดำเนินงานโครงการ “ข้าวเกษตรฟื้นฟูไร้การเผา เพื่ออากาศสะอาดและตลาดมูลค่าสูง (ข้าวคลีนแอร์)” ซึ่งกำลังขับเคลื่อนในพื้นที่ภาคเหนือ โดยเฉพาะจังหวัดลำปางที่เป็นหนึ่งในพื้นที่สำคัญในการแก้ไขปัญหาฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 จากภาคการเกษตร
การเข้าพบในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับแนวคิดและเป้าหมายของโครงการข้าวคลีนแอร์ ที่มุ่งส่งเสริมการผลิตข้าวด้วยแนวทางเกษตรฟื้นฟู ลดการเผาเศษวัสดุทางการเกษตรในพื้นที่นา ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของปัญหาฝุ่นละอองขนาดเล็กและมลพิษทางอากาศในภาคเหนือ พร้อมทั้งยกระดับคุณภาพการผลิตข้าวให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้บริโภคที่ให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อม สุขภาพ และความยั่งยืน
คณะทำงานจากศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าวได้นำเสนอแนวทางการพัฒนาเครือข่ายเกษตรกรผู้ปลูกข้าวคลีนแอร์ การจัดการเศษฟางและตอซังโดยไม่ใช้การเผา การเพิ่มอินทรียวัตถุในดิน การลดต้นทุนการผลิต ตลอดจนการพัฒนาระบบตรวจสอบย้อนกลับและการเชื่อมโยงสู่ตลาดมูลค่าสูง เพื่อสร้างรายได้ที่มั่นคงและเป็นธรรมแก่เกษตรกร
นอกจากนี้ คณะทำงานยังได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นร่วมกับคณะผู้บริหารจังหวัดลำปาง เพื่อบูรณาการความร่วมมือด้านวิชาการ งานวิจัย และการส่งเสริมการเกษตรในการขยายผลโครงการสู่เกษตรกรในพื้นที่จังหวัดลำปางอย่างเป็นรูปธรรม อันจะนำไปสู่การลดปัญหาการเผาในภาคการเกษตร การฟื้นฟูทรัพยากรดินและระบบนิเวศ ตลอดจนการสร้างภาพลักษณ์ใหม่ให้กับข้าวไทยในฐานะผลผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และตอบโจทย์ตลาดคุณภาพในอนาคต
ภายหลังการหารือกับคณะผู้บริหารจังหวัดลำปาง คณะทำงานได้ลงพื้นที่เข้าพบผู้บริหาร ห้างหุ้นส่วนจำกัด ลำปางอุดมทรัพย์พืชผล ซึ่งเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญของการขับเคลื่อนโครงการข้าวคลีนแอร์ในจังหวัดลำปาง โดยได้หารือถึงแนวทางการสร้างเครือข่ายการตลาดและการรับซื้อผลผลิตข้าวจากเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการในราคาที่ยุติธรรม เพื่อสร้างแรงจูงใจให้เกษตรกรปรับเปลี่ยนสู่การผลิตข้าวด้วยแนวทางเกษตรฟื้นฟู ลดการเผา และยกระดับคุณภาพผลผลิตให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดมูลค่าสูง อันจะนำไปสู่การสร้างรายได้ที่มั่นคงและยั่งยืนให้แก่เกษตรกรในพื้นที่
ความร่วมมือครั้งนี้นับเป็นอีกก้าวสำคัญของการขับเคลื่อนภาคการเกษตรไทยสู่ความยั่งยืน โดยอาศัยความร่วมมือจากหน่วยงานภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคเอกชน และเครือข่ายเกษตรกร เพื่อร่วมกันสร้างอากาศสะอาด ลดปัญหาหมอกควัน ยกระดับคุณค่าของข้าวไทย และผลักดันการผลิตข้าวด้วยแนวทางเกษตรฟื้นฟูให้เป็นต้นแบบของการพัฒนาเกษตรกรรมที่รับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม สามารถแข่งขันได้ในตลาดมูลค่าสูงอย่างยั่งยืนต่อไป
