วันที่ 26 กรกฎาคม 2569 รองศาสตราจารย์ ดร.ศิวเรศ อารีกิจ ผู้อำนวยการศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ผู้บริหารจัดการศูนย์กลางองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และการวิจัยข้าวของประเทศไทย (Hub of Rice) และหัวหน้าโครงการ “ข้าวเกษตรฟื้นฟูไร้การเผา เพื่ออากาศสะอาดและตลาดมูลค่าสูง (ข้าวคลีนแอร์ : Clean Air Rice)” พร้อมด้วยนายสุมน ห้อยมาลา นักวิชาการเกษตร ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว และคณะนักวิจัยของโครงการ ได้แก่ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ชัชมาศ กาญจนอุดมการ หัวหน้าศูนย์วิจัยและพัฒนาพืชผักเขตร้อน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และศาสตราจารย์ ดร.อนุรักษ์ สันป่าเป้า มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เข้าร่วมงานและจัดนิทรรศการในกิจกรรม การตรวจติดตามผลการดำเนินงานโครงการแก้ปัญหาฝุ่น PM2.5 ในพื้นที่ภาคเหนือ ด้วยนวัตกรรมบูรณาการเชิงพื้นที่อย่างยั่งยืน และพิธีมอบป้าย “ศูนย์ชุมชนเกษตรคาร์บอน” ซึ่งจัดขึ้นโดยสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ร่วมกับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง และมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ณ หอประชุมบ้านสันทรายน้อย ตำบลบ้านด้าย อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย
ภายในงานได้รับเกียรติจาก ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) เป็นประธานในพิธีเปิด พร้อมเยี่ยมชมนิทรรศการผลงานวิจัยของเครือข่ายมหาวิทยาลัยและชุมชน ภายใต้โครงการแก้ปัญหาฝุ่น PM2.5 ในพื้นที่ภาคเหนือ โดย วช. ในฐานะหน่วยงานบริหารทุนวิจัยของประเทศ ได้ให้ความสำคัญกับการสนับสนุนงานวิจัยและนวัตกรรมที่สามารถนำองค์ความรู้ไปใช้แก้ไขปัญหาของประเทศได้อย่างเป็นรูปธรรม ผ่านการบูรณาการความร่วมมือระหว่างนักวิจัย หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และชุมชน เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน ควบคู่กับการสร้างอาชีพ รายได้ และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีวมวลอย่างคุ้มค่า อันนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน
การจัดงานในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อติดตามผลการดำเนินงานด้านการแก้ไขปัญหาฝุ่นละออง PM2.5 ผ่านการบูรณาการองค์ความรู้ งานวิจัย และนวัตกรรมเชิงพื้นที่ ตลอดจนส่งเสริมการบริหารจัดการเศษวัสดุทางการเกษตรอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อลดการเผาในที่โล่ง ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และยกระดับคุณภาพสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นรูปธรรม พร้อมผลักดันการจัดตั้ง “ศูนย์ชุมชนเกษตรคาร์บอน” ให้เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และต้นแบบการจัดการวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรที่สามารถนำไปขยายผลในระดับชุมชนได้อย่างยั่งยืน
ภายในงาน ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้นำเสนอผลการดำเนินงานและจัดแสดงนิทรรศการของโครงการ ข้าวคลีนแอร์ (Clean Air Rice) ถ่ายทอดแนวคิดการผลิตข้าวภายใต้ระบบเกษตรฟื้นฟู (Regenerative Agriculture) ที่มุ่งลดการเผาตอซังและเศษวัสดุทางการเกษตร พร้อมส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากฟางข้าวและชีวมวลในรูปแบบต่าง ๆ เพื่อเพิ่มอินทรียวัตถุในดิน ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และยกระดับคุณภาพสิ่งแวดล้อมควบคู่กับการสร้างรายได้ที่มั่นคงให้แก่เกษตรกร โดยเชื่อมโยงการทำงานร่วมกับเครือข่ายเกษตรกร หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษาหลายแห่ง เพื่อผลักดันการนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์จริงในพื้นที่
นิทรรศการยังได้นำเสนอรูปแบบการพัฒนา ห่วงโซ่คุณค่าของข้าว (Rice Value Chain) ตั้งแต่การผลิตเมล็ดพันธุ์คุณภาพ การส่งเสริมการเพาะปลูกตามมาตรฐาน การรวบรวมผลผลิตจากเครือข่ายเกษตรกร การตรวจสอบย้อนกลับ ตลอดจนการเชื่อมโยงผลผลิตสู่ตลาดข้าวมูลค่าสูง ภายใต้แนวคิด “ปลูกข้าวโดยไม่เผา เพื่ออากาศสะอาดและคุณภาพชีวิตที่ดีกว่า” ซึ่งได้รับความสนใจจากผู้บริหาร วช. หน่วยงานภาครัฐ นักวิจัย ภาคเอกชน และเกษตรกรที่เข้าร่วมงานเป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็นแนวทางที่สามารถลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม พร้อมสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลผลิต และสร้างความเป็นธรรมให้แก่เกษตรกรผู้ผลิต
นอกจากนี้ ยังมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกับเครือข่ายเกษตรกรต้นแบบ ได้แก่ วิสาหกิจชุมชนเกี้ยวตะวัน นำโดยนายธันยพงศ์ ใจคำ วิสาหกิจชุมชนกลุ่มทุ่งต้อมพอเพียง (Tungtom Organic) นำโดยนางสาวพิชญาภา ณรงค์ชัย และกลุ่มผู้ผลิตเห็ดครบวงจร นำโดยนางหนูพิศ วรวงศ์ ซึ่งได้ร่วมถ่ายทอดประสบการณ์ด้านการบริหารจัดการกลุ่ม การพัฒนาระบบการผลิต และการต่อยอดผลิตภัณฑ์เกษตรมูลค่าสูง จากการใช้ประโยชน์ชีวมวลและวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร สะท้อนผลสำเร็จของการนำนวัตกรรมไปใช้สร้างรายได้ ควบคู่กับการลดการเผาในพื้นที่เกษตร
โอกาสนี้ นางรุ่งรัตนา ฉ่ำสิงห์ นักวิชาการเกษตรชำนาญการ นายธเนตร ศรีสุข นักวิชาการเกษตรชำนาญการ และนางสาววารีภรณ์ ปรักเจริญ นักวิชาการเกษตรชำนาญการ จากสำนักส่งเสริมและฝึกอบรม กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้นำองค์ความรู้และนวัตกรรมด้านการผลิตและการแปรรูปเห็ดมาถ่ายทอดแก่เกษตรกร ผ่านการสาธิตและแลกเปลี่ยนประสบการณ์ เพื่อส่งเสริมการสร้างอาชีพ การเพิ่มมูลค่าผลผลิต และการใช้ประโยชน์จากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด โดยเฉพาะการนำวัสดุเหลือใช้จากภาคการเกษตรมาเป็นวัสดุเพาะเห็ด ซึ่งเป็นอีกแนวทางหนึ่งในการลดการเผาในพื้นที่เกษตร สอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และการพัฒนาภาคการเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
การเข้าร่วมกิจกรรมในครั้งนี้สะท้อนถึงบทบาทของศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ในการนำองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม มาบูรณาการกับการทำงานของเครือข่ายเกษตรกรและหน่วยงานพันธมิตร เพื่อขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 จากภาคการเกษตรอย่างเป็นรูปธรรม พร้อมผลักดันงานวิจัยสู่การใช้ประโยชน์จริงในพื้นที่ อันจะนำไปสู่การยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกร เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของสินค้าเกษตรไทย และสร้างความสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมตามแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยมีโครงการ ข้าวคลีนแอร์ (Clean Air Rice) เป็นต้นแบบสำคัญของการใช้วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม เพื่อพัฒนาระบบการผลิตข้าวที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและตอบโจทย์การพัฒนาประเทศในระยะยาว
#cleanairrice #ข้าวคลีนแอร์ #มก #วช #ศวข #KU #RSC #NRCT
