เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2569 รองศาสตราจารย์ ดร.ศิวเรศ อารีกิจ ผู้อำนวยการศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มอบหมายให้ ดร.ศิริพัฒน์ เรืองพยัคฆ์ รองผู้อำนวยการศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว ให้การต้อนรับ นางเพ็ญนภา กัญชนะ ผู้ตรวจราชการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) และคณะ ในโอกาสลงพื้นที่ตรวจติดตามการดำเนินงานตามภารกิจ อว.ส่วนหน้า และเยี่ยมชมภารกิจด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน
ในการนี้ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุกัญญา รัตนทับทิมทอง ผู้ช่วยอธิการบดีมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และนางรุ่งรัตนา ฉ่ำสิงห์ นักวิชาการเกษตรชำนาญการ สำนักส่งเสริมและฝึกอบรมกำแพงแสน เป็นผู้นำคณะผู้ตรวจราชการฯ เยี่ยมชมและรับฟังการนำเสนอภารกิจของศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว โดยมี ดร.ศิริพัฒน์ เรืองพยัคฆ์ รองผู้อำนวยการศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว พร้อมด้วยคณะนักวิจัยและบุคลากร ร่วมให้การต้อนรับและนำเสนอผลงาน
ในการเยี่ยมชม ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าวได้นำเสนอภารกิจด้านการวิจัยและพัฒนาข้าวของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โดยมุ่งใช้ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม เป็นกลไกในการยกระดับระบบการผลิตข้าวไทย ตั้งแต่การพัฒนาพันธุ์ข้าว การผลิตเมล็ดพันธุ์คุณภาพ การจัดการระบบการผลิต ไปจนถึงการนำองค์ความรู้และนวัตกรรมไปถ่ายทอดและใช้ประโยชน์ร่วมกับเกษตรกรและชุมชน
หนึ่งในภารกิจสำคัญที่นำเสนอ คือ “โครงการข้าวเกษตรฟื้นฟูไร้การเผา เพื่ออากาศสะอาดและตลาดมูลค่าสูง (ข้าวคลีนแอร์)” ซึ่งเป็นโครงการวิจัยของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ที่ได้รับทุนสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ประจำปีงบประมาณ 2569 โดยมี รองศาสตราจารย์ ดร.ศิวเรศ อารีกิจ ผู้อำนวยการศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว เป็นหัวหน้าโครงการ
โครงการข้าวคลีนแอร์มุ่งเปลี่ยนระบบการผลิตข้าวจากการพึ่งพาการเผาเศษวัสดุทางการเกษตร ไปสู่ ระบบเกษตรฟื้นฟูไร้การเผา (Regenerative No-Burn Rice System) โดยให้ความสำคัญกับการจัดการฟางและตอซังข้าวโดยไม่เผา การฟื้นฟูคุณภาพดินและระบบนิเวศ การลดการปล่อยฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ตลอดจนการพัฒนาระบบการผลิตที่สามารถสร้างรายได้และมูลค่าเพิ่มให้แก่เกษตรกร
หัวใจสำคัญของโครงการไม่ได้มุ่งเพียง “การหยุดเผา” แต่เป็นการสร้าง ทางเลือกใหม่ให้เกษตรกร โดยเชื่อมโยงตั้งแต่เทคโนโลยีการผลิต การจัดการฟางและตอซัง การฟื้นฟูดิน ระบบตลาด และการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับข้าว เพื่อให้การผลิตข้าวที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมสามารถสร้างผลตอบแทนทางเศรษฐกิจที่เหมาะสมแก่เกษตรกรได้อย่างแท้จริง
โครงการยังมุ่งสร้างต้นแบบการผลิตข้าวที่เชื่อมโยง “เทคโนโลยี – ตลาด – ชุมชน – นโยบาย” เข้าด้วยกัน โดยมีเป้าหมายสำคัญในการลดการเผาในพื้นที่เกษตร ลดแหล่งกำเนิด PM2.5 ฟื้นฟูทรัพยากรดินและระบบนิเวศ และยกระดับข้าวให้เป็นผลผลิตที่มีมูลค่าสูงและตอบโจทย์ตลาดที่ให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืน
นอกจากนี้ แนวทางของโครงการข้าวคลีนแอร์ยังให้ความสำคัญกับการพัฒนาระบบตลาดนำการผลิต เพื่อให้เกษตรกรสามารถผลิตข้าวที่มีคุณภาพและมีอัตลักษณ์สอดคล้องกับความต้องการของตลาด รวมถึงการพัฒนาระบบตรวจสอบย้อนกลับและการสร้างเครือข่ายเกษตรกร ซึ่งจะช่วยยกระดับความเชื่อมั่นของผู้บริโภคและเพิ่มโอกาสทางการตลาดให้กับข้าวที่ผลิตด้วยกระบวนการที่รับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม
การนำเสนอภารกิจของศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าวในครั้งนี้ จึงสะท้อนบทบาทของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ในการนำ งานวิจัยด้านข้าวออกจากห้องปฏิบัติการไปสู่แปลงนาและชุมชน โดยมุ่งให้ผลงานวิจัยสามารถตอบโจทย์ปัญหาจริงของประเทศ ทั้งด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และคุณภาพชีวิตของเกษตรกร
สำหรับการลงพื้นที่ตรวจติดตามภารกิจ อว.ส่วนหน้าในครั้งนี้ นับเป็นโอกาสสำคัญในการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และแนวทางการทำงานระหว่างหน่วยงานด้านการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม โดยเฉพาะการนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมด้านข้าวไปขยายผลในระดับพื้นที่ เพื่อร่วมกันขับเคลื่อนภาคการเกษตรไทยให้ก้าวสู่ “ระบบการผลิตข้าวที่ไม่เผา เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม สร้างมูลค่า และสร้างความยั่งยืนให้กับเกษตรกร”
ทั้งนี้ โครงการ “ข้าวคลีนแอร์” เป็นหนึ่งในแนวทางสำคัญที่สะท้อนการใช้ “ข้าว” เป็นกลไกในการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมควบคู่กับการสร้างเศรษฐกิจฐานราก โดยมุ่งให้การลดการเผาและการสร้างอากาศสะอาดเดินหน้าไปพร้อมกับการเพิ่มรายได้และคุณภาพชีวิตของเกษตรกร ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายการนำวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์เพื่อการพัฒนาประเทศอย่างเป็นรูปธรรม
